Miary w starych przepisach: deko, szklanka, łyżka i szczypta

Najczęstszą miarą w starszych słowackich przepisach jest dekagram, potocznie deko, zapisywany skrótem dkg. Jeden dekagram to 10 gramów, więc 25 dkg mąki to 250 g, a 1 kg to 100 dkg. Dekagramów nadal używa się przy ważeniu w sklepie, na przykład „15 deka szynki”.

• 5 dkg = 50 g
• 12 dkg = 120 g
• 25 dkg = 250 g, czyli ćwierć kilograma
• 50 dkg = 500 g, czyli pół kilograma

W starych słowackich przepisach „hrnček” oznacza zwykły kubek do herbaty lub mleka. Dziś przyjmujemy, że ma pojemność 250 ml, podobnie jak „šálka”, czyli filiżanka — w polskich przepisach odpowiada im miara szklanki. Jeśli w przepisie wszystkie składniki odmierzamy kubkiem, używamy za każdym razem tego samego naczynia, a proporcje pozostaną właściwe — więcej w artykule Ciasta na szklanki: jak odmierzać składniki i przeliczać je na gramy.

Słowackie słowo „pohár” może oznaczać szklankę do wody lub kieliszek do wina, ale też słoik po kupnym dżemie albo kubeczek po jogurcie czy kwaśnej śmietanie. Kierujemy się tym, co ma sens w danym przepisie — w przypadku płynów jest to zwykle około 200–250 ml.

• Łyżka to łyżka stołowa, około 15 ml (w słowackich przepisach skrót PL). Łyżka mąki pszennej gładkiej ma około 10 g, cukru kryształu 13 g, a masła 14 g.
• Łyżeczka to łyżeczka do herbaty, około 5 ml (w słowackich przepisach ČL). Łyżeczka soli ma około 6 g, a proszku do pieczenia 4,6 g.
• Szczypta to ilość, którą nabieramy między kciuk a palec wskazujący — w przypadku soli około 0,4 g.
• Na czubek noża nabieramy jeszcze mniej, zwykle intensywne przyprawy, takie jak gałka muszkatołowa lub mielone goździki.
• Kawałek masła wielkości orzecha to około 10–15 g, mniej więcej jedna łyżka stołowa.

Stare przepisy często podają jedynie „1 proszek do pieczenia” lub „1 cukier waniliowy” — chodzi o jedną torebkę. Typowa torebka proszku do pieczenia ma 12 g, cukru waniliowego 20 g, a budyniu w proszku około 40 g. Kostka drożdży w słowackich przepisach ma 42 g, a kostka masła 250 g. Wielkość opakowania może jednak różnić się w zależności od producenta — masło sprzedaje się na przykład także w opakowaniach po 125 g.

Dawne piece nie miały termometru, dlatego w przepisach temperaturę opisywano słowami. Orientacyjnie przyjmujemy:

• lekko nagrzany piekarnik (słaby ogień) — około 150–170 °C, na przykład do biszkopcików i delikatnych wypieków
• średnio nagrzany piekarnik — około 170–190 °C, do większości ciast i babek
• gorący piekarnik — około 200–220 °C, do ciasta francuskiego i wypieków, które mają się szybko zapiec

Bezy raczej suszymy, niż pieczemy, w temperaturze około 100 °C. „Piec na rumiano” oznacza pieczenie do chwili, gdy powierzchnia stanie się jasnozłocista. Każdy piekarnik piecze nieco inaczej, dlatego zawsze sprawdzamy patyczkiem, czy wypiek jest gotowy, lub oceniamy to po kolorze.

W przepisach z 19. wieku pojawiają się jeszcze funty i łuty. Ich masa różniła się w zależności od kraju i okresu — w Królestwie Węgier jednolity system metryczny wprowadzono dopiero w latach 70. 19. wieku. Dlatego takich przepisów nie da się wiarygodnie przeliczyć za pomocą jednego przelicznika, a podczas ich wypróbowywania warto kierować się proporcjami składników i gęstością ciasta.

1. Dekagramy mnożymy przez dziesięć — otrzymujemy gramy.
2. Szklanki, łyżki i opakowania przeliczamy zależnie od składnika, korzystając z przelicznika miar kuchennych.
3. Temperaturę opisaną słowami zastępujemy stopniami według zestawienia powyżej i po raz pierwszy sprawdzamy nieco wcześniej, czy wypiek jest gotowy.
4. Jeśli przepis nie podaje wielkości blachy, zaczynamy od formy 20 × 30 cm, która najczęściej pojawia się w naszych przepisach. Przy innej formie pomocne będą przelicznik form do pieczenia i artykuł Jak dostosować przepis do swojej formy do pieczenia.