Tłuczone ziemniaki to ugotowane ziemniaki, które rozgniatamy tylko z grubsza, aby pozostały w nich kawałki, i mieszamy z cebulką usmażoną na smalcu. Nie miksujemy ich ani nie ubijamy z mlekiem, dlatego nie są gładkie jak purée ziemniaczane, a cebulka z kminkiem nadaje im słodkawy aromat. Pasują jako dodatek do pieczeni rzymskiej, pieczonego mięsa i kiszonej kapusty, a same smakują ze szklanką kwaśnego mleka.

Škubánky z makiem to miękkie kluski z gotowanych ziemniaków i mąki pszennej, które odrywamy łyżką prosto z garnka i posypujemy makiem z cukrem. W odróżnieniu od šúľanców, czyli słowackich klusek podobnych do kopytek, do ciasta nie dodajemy jajka, mąkę zaparzamy na gorących ziemniakach pod przykryciem, a ciasta nie wałkujemy ani nie gotujemy w wodzie. Oba dania mają podobny smak, łączą je mak, cukier i roztopione masło. Nazwa pochodzi prawdopodobnie od czeskiego czasownika „škubat”, czyli „rwać”. Na słono z tego samego ciasta przygotowuje się spišské džatky, czyli spiskie kluski z boczkiem i bryndzą.

Szwedzkie klopsiki to małe kulki z mielonej wołowiny i wieprzowiny, które smaży się na maśle i podgrzewa w gęstym sosie śmietanowym. W Szwecji nazywają się köttbullar i podaje się je z purée ziemniaczanym, konfiturą z borówki brusznicy, a często także z ogórkami w słodko-kwaśnej zalewie. Słodko-kwaśna konfitura równoważy ciężki sos. W 2018 roku na oficjalnym koncie Szwecji na Twitterze napisano, że przepis przywiózł z Turcji na początku XVIII wieku król Karol XII. W odróżnieniu od klopsików wołowych w sosie cebulowym tutaj sos przygotowuje się ze śmietanki i zasmażki.

Domowa pizza na cieście drożdżowym, z pikantnym salami, kiełbasą, szynką, boczkiem, pieczarkami, cebulą, kukurydzą, pomidorkami koktajlowymi i papryczkami chili. Z 500 g mąki pszennej tortowej powstają dwie pizze o średnicy około 30 cm. Ciasto wyrasta przez godzinę, a w zwykłym piekarniku nagrzanym do 250 °C jego brzeg w ciągu 12–15 minut staje się puszysty i rumiany. Pomidorki koktajlowe i chili układamy dopiero na serze, dzięki czemu podpiekają się i nie puszczają soku na ciasto. Ostrość regulujemy liczbą papryczek chili oraz tym, czy usuniemy z nich nasiona.

Poke bowl z kurczakiem bez ryżu: plastry pieczonej piersi z kurczaka na szpinaku baby i kiełkach sojowych, z edamame, ogórkiem i pomidorkami koktajlowymi, polane słodko-słonym sosem sojowo-miodowym. Na wierzch trafiają grubo posiekane orzechy nerkowca i chrupiąca prażona cebulka. Poke to pochodzące z Hawajów danie z pokrojonej w kostkę surowej ryby. W tej misce zastępuje ją pieczony kurczak, a zamiast ryżu są warzywa. Danie jest gotowe w 45 minut, a przez większość tego czasu kurczak piecze się w piekarniku.

Kimchi to koreańska kiszona kapusta: kawałki kapusty pekińskiej solimy, obtaczamy w ostrej paście z czosnku, imbiru i papryki, a następnie zostawiamy w słoiku do fermentacji. Jest kwaśne bez kropli octu — kwaśny smak zawdzięcza samej fermentacji, tak jak nasza kapusta kiszona. W Korei rodziny przygotowują je późną jesienią w dużych ilościach na całą zimę, a zwyczaj ten od 2013 roku znajduje się na liście UNESCO. Także w domu kimchi wytrzyma w zamkniętym słoiku w lodówce całą zimę, stopniowo stając się coraz kwaśniejsze.

Galareta z golonki to zimne danie z mięsa ugotowanego do miękkości, które zalewamy w miseczkach wywarem i schładzamy, aż powstanie drżąca galareta. Nie potrzebuje żelatyny — tężeje dzięki wieprzowym nóżkom, skórze i ścięgnom gotowanym razem z golonką. Wywar gotujemy powoli, tak by tylko lekko mrugał, dzięki czemu pozostaje klarowny. Galaretę podajemy schłodzoną, z octem, drobno posiekaną cebulą i chlebem.

Perkelt z kurczaka bez śmietany to udka duszone po węgiersku w gęstym sosie paprykowym bez mąki. Sos zagęszcza duża ilość cebuli, która podczas powolnego duszenia całkowicie się rozpada, a udka pozostają soczyste. Na Węgrzech danie nazywa się pörkölt, co oznacza „podsmażony”, a po dodaniu śmietany byłby to już paprykarz. Pasuje do halušek, czyli drobnych klusek, oraz do makaronu kolanka.

Gulasz meksykański to gęsty, pikantny gulasz z wieprzowiny pokrojonej w kostkę, czerwonej fasoli, kukurydzy i papryki. Smakiem przypomina chili con carne, ale zamiast mielonej wołowiny dusimy w nim kawałki łopatki, które pozostają soczyste. Doprawiamy go kminem rzymskim, słodką papryką i chili, którego ilość dobieramy według własnego smaku. Fasolę i kukurydzę z puszki dodajemy dopiero na końcu, aby się nie rozpadły, a jako dodatek wystarczy ryż.

Ciasto Opera to francuski deser z trzech cienkich blatów biszkoptu migdałowego, nasączonych kawą i przełożonych kawowym kremem maślanym oraz masą czekoladową. Smakuje jak mokka, a kawa i czekolada przeplatają się w każdym kęsie. Wierzch pokrywa błyszcząca polewa czekoladowa, a po schłodzeniu ciasto kroimy na kawałki o równych warstwach. Nazwa pochodzi od paryskiej opery, a na wierzchu tradycyjnie umieszcza się napis Opéra.

Nalewka z tarniny to domowy, słodko-cierpki trunek o rubinowej barwie, przygotowany z owoców tarniny, wódki i miodu. Owoce zbieramy po pierwszym przymrozku, kiedy ich skórka pęka i łatwiej puszczają sok, a jeśli przymrozek jeszcze nie przyszedł, wystarczy włożyć je na noc do zamrażarki. Nalewka maceruje się w ciemności od 4 do 7 tygodni, więc owoce zalane w listopadzie dadzą gotowy trunek na Boże Narodzenie, a butelka będzie miłym prezentem pod choinkę. W Anglii z tarniny robi się również sloe gin, czyli gin tarninowy.

Zupa nic, na Słowacji nazywana „vtáčie mlieko”, to tradycyjny deser z piankami z białek pływającymi w waniliowym kremie. Pianki gotujemy bezpośrednio w słodkim mleku, a z tego samego mleka, żółtek i budyniu waniliowego przygotowujemy krem, który smakuje jak roztopione lody waniliowe. Wykorzystujemy całe jajka, zarówno białka, jak i żółtka. Z rosyjskim tortem o nazwie „Ptasie mleczko” deser łączy jedynie nazwa, którą starożytni Grecy określali niespotykaną rzadkość.

Ta zapiekana wątrobianka to farsz słowackich jaternic, czyli kiszek wątrobianych, z gotowanej wieprzowiny, wątróbki i ryżu, który zamiast do jelit przekładamy do brytfanny i zapiekamy w piekarniku. Smakuje jak jaternice, pachnie majerankiem i czosnkiem, a na wierzchu ma chrupiącą skórkę. Nie potrzeba jelit, nadziewania ani patyczków do zamykania kiszek, więc przygotujecie ją także bez świniobicia. W Czechach nazywa się ją prejt. Podajemy z chlebem, ogórkiem kiszonym lub duszoną kapustą kiszoną.

Zupa ze świniobicia z kaszą jęczmienną to gęsta zupa na wywarze z gotowania wieprzowiny, z kaszą i kawałkami mięsa. Pachnie czosnkiem i majerankiem, nieodłącznymi przyprawami podczas świniobicia. Na wsi gotowano ją na wywarze po mięsie na wątrobiankę, żeby nic się nie zmarnowało. W domu przygotujemy ją z łopatki i boczku. Nadaje się do niej także wywar pozostały po przygotowaniu kaszy z mięsem i podrobami, tradycyjnej potrawy ze świniobicia.

Krupnioki bułkowe to tradycyjny wyrób ze świniobicia, przygotowywany z bułek namoczonych w wywarze, krwi wieprzowej, mięsa i cebuli z majerankiem. Farszem napełniamy cienkie jelita, a krupnioki parzymy i następnie pieczemy w piekarniku, dzięki czemu są chrupiące na wierzchu i miękkie w środku. Krew można kupić u rzeźnika w sezonie świniobicia. Potrawę z krwi i tłuszczu wspomina już „Odyseja” Homera, a w Czechach takie krupnioki nazywa się jelítka.

Mus szynkowy to delikatna pasta z szynki zmiksowanej z masłem i serkiem śmietankowym, do której na koniec dodajemy ubitą śmietankę. To właśnie śmietanka nadaje mu puszystość, w odróżnieniu od pasty szynkowej z serkiem topionym, a masło i serek zapewniają zwartą konsystencję, dzięki czemu mus zachowuje kształt na bagietce i można go wyciskać z rękawa cukierniczego. Przygotowanie go blenderem zajmuje 10 minut. Pasuje na kanapki, koreczki i na sylwestrowy stół.

Kiedy opublikowaliśmy na Facebooku przepis na chamuľę, czyli potrawę z ziemniaków i mąki, w komentarzach rozpoczęła się dyskusja o jej nazwie. W 119 komentarzach naliczyliśmy 11 nazw. Najczęściej pojawiała się fučka, dopiero po niej chamuľa i kuľaša, a mieszkańcy Detvy nie byli zgodni nawet między sobą. To nie badanie, a jedynie wypowiedzi czytelników, ale dobrze pokazują, jak nazwa prostej potrawy z ziemniaków i mąki zmienia się w zależności od regionu.

Zupa chlebowa to tradycyjna, tania zupa z czerstwego chleba, który rozgotowuje się w niej i naturalnie ją zagęszcza. Chleb pokrojony w kostkę podsmażamy na smalcu z cebulą i kminkiem, zalewamy wodą i gotujemy, aż się rozpadnie. Doprawiamy czosnkiem i majerankiem, a na koniec cienkim strumieniem wlewamy roztrzepane jajka. Nie potrzebuje mąki ani zasmażki — zagęszcza ją sam chleb. Najlepiej nadaje się chleb żytni z kminkiem, który nadaje jej wyrazistszy smak.

Zupa buraczkowa to gęsta, bezmięsna zupa z surowych buraków i ziemniaków, znana przede wszystkim we wschodniej i północno-wschodniej Słowacji. Buraki ścieramy na tarce o grubych oczkach i krótko dusimy z octem, dzięki któremu zupa zachowuje intensywny czerwony kolor. Od barszczu różni się tym, że nie zawiera mięsa ani kapusty. Doprawiamy ją czosnkiem i majerankiem, a na talerzu dodajemy łyżkę kwaśnej śmietany i koperek. Jest gotowa w około godzinę.

Fučka z kapustą kiszoną to gęsta masa z ziemniaków i mąki, do której dodaje się duszoną kapustę kiszoną. Podczas gotowania masa bulgocze, a na jej powierzchni pękają pęcherzyki — po tym poznajemy, że mąka jest już ugotowana. Kapustę dusimy z boczkiem, cebulą i kminkiem, a następnie mieszamy z gotową masą ziemniaczaną. Od zwykłej fučki z podsmażoną cebulką różni się kwaskowatym smakiem, dlatego niemal nie potrzebuje już dodatków. Na wierzchu powinien znaleźć się chrupiący boczek, a obok szklanka zsiadłego mleka.

Halušky z kapustą na słodko to słowackie kluski ziemniaczane z białą kapustą podsmażoną na karmelizowanym cukrze. Cukier rozpuszczamy w tłuszczu, aż nabierze złotego koloru, dodajemy cebulę i startą kapustę, a następnie dusimy, aż kapusta zbrązowie i zacznie pachnieć. Smak jest lekko słodki, a wyrazistości dodają mu kminek i czarny pieprz. Od strapačiek, czyli klusek ziemniaczanych z kiszoną kapustą, różnią się właśnie świeżą kapustą, pozbawioną kwaśnego smaku. Na wierzch dodajemy boczek, a do podania pasuje zsiadłe mleko.

Zupa mleczna z zacierkami to tradycyjna, szybka kolacja z mleka, mąki i jajka. Zacierki to drobne kawałki ciasta, które powstają przez rozcieranie mąki z jajkiem między palcami. Wsypujemy je prosto do wrzącego mleka z wodą i gotujemy około 10 minut, aż zmiękną, a zupa lekko zgęstnieje. Wersję słoną doprawiamy masłem, a słodką cukrem i cynamonem. Podajemy od razu, ponieważ po odstaniu gęstnieje.

Podlesníky to tradycyjne placki z tartych ziemniaków, które dawniej pieczono na liściu kapusty bezpośrednio na rozgrzanej płycie kuchennej. My pieczemy je w piekarniku na blasze. Liść nie przywiera, a ciasto przejmuje od niego delikatny, słodkawy aromat i wzór unerwienia. Ciasto z tartych ziemniaków, jajek, mąki i zsiadłego mleka rozsmarowujemy cienko, dlatego placki są gotowe po około 30 minutach, szybciej niż haruľa, czyli słowacki placek ziemniaczany. Upieczone smarujemy smalcem i podajemy ze zsiadłym mlekiem.

Ryż na mleku to proste słodkie danie, które zawdzięcza kremową konsystencję wyłącznie ryżowi okrągłoziarnistemu. Podczas powolnego gotowania w mleku z ziaren uwalnia się skrobia i całość sama gęstnieje, więc nie potrzeba śmietanki ani budyniu. Najpierw krótko gotujemy ryż w wodzie, aby mleko mniej się przypalało. Na talerzu polewamy go roztopionym masłem i posypujemy cukrem z cynamonem lub kakao. Danie jest gotowe w około 50 minut, po ostygnięciu gęstnieje i można je rozrzedzić mlekiem.

Džatky to tradycyjna potrawa ze słowackiego Spisza: duże kluski z gotowanych ziemniaków i mąki, formowane łyżką. Mąkę wsypujemy bezpośrednio na ziemniaki w garnku z odrobiną wody, w której się gotowały, zaparzamy pod przykryciem i wyrabiamy całość na gładkie ciasto. Nie trzeba trzeć ziemniaków ani gotować klusek w wodzie. Džatky na talerzu posypujemy boczkiem, polewamy wytopionym tłuszczem i dodajemy bryndzę. Pozostałe kluski można następnego dnia podsmażyć na patelni.

Zasmażka to mieszanka tłuszczu i podsmażonej mąki, którą od dawna zagęszcza się zupy i sosy. Na 1 litr zupy wystarczą 2 łyżki tłuszczu i 3 łyżki mąki pszennej tortowej. Kolor i smak zależą od tego, jak długo smażymy mąkę: jasna zasmażka pasuje do zup mlecznych i sosów, złota do zupy fasolowej i ziemniaczanej, a ciemna do zupy z soczewicy. Grudki nie powstaną, jeśli gorącą zasmażkę rozprowadzimy zimną wodą i dopiero po dokładnym wymieszaniu wlejemy do zupy.

Kuľaša to tradycyjna gęsta papka z całkowicie rozgotowanych ziemniaków i mąki pszennej tortowej, którą gotowano przede wszystkim na Spiszu i w okolicach Gelnicy. Przypomina fučkę, inną ziemniaczaną papkę, ale wodę z gotowania pozostawia się w garnku, a masa jest gładka i rzadsza. Podaje się ją ze skwarkami i smalcem lub z masłem zrumienionym do uzyskania orzechowego aromatu, a popija zsiadłym mlekiem. Czytelnicy z Liptowa napisali nam pod wpisem o chamuli, podobnej potrawie ziemniaczanej, że u nich również nazywa się ją kuľaša, a w dolinie Hnilca mówi się na nią dufka.

Tarhoňa to drobne ziarenka makaronu z twardego ciasta jajecznego, podawane jako dodatek zamiast ryżu lub klusek. W domu przygotujesz ją z mąki krupczatki, jajek i soli. Twarde ciasto ścieramy na tarce o grubych oczkach, ziarenka suszymy przez mniej więcej dobę, a przed gotowaniem prażymy na smalcu z cebulą na złoty kolor. Dzięki prażeniu ziarenka zachowują kształt i mają orzechowy smak. Pasują do pieczonego mięsa, gulaszu oraz perkeltu, czyli węgierskiej potrawy z duszonego mięsa z papryką. Wysuszony makaron można przechować w słoiku na później.

Haruľa to tradycyjna słowacka potrawa z tartych ziemniaków, o składnikach podobnych do placków ziemniaczanych, pieczona jednak w całości na blasze. W niektórych regionach nazywa się ją też babą ziemniaczaną. Masę z czosnkiem, majerankiem i wędzonym boczkiem wylewamy na gorącą blachę ze smalcem, dzięki czemu spód od razu zaczyna się przypiekać. Po 50 minutach w piekarniku wierzch jest złocisty, brzegi chrupiące, a środek miękki. Kroimy ją w kwadraty i popijamy zsiadłym mlekiem.

Kasza kukurydziana z bryndzą to gęsta potrawa, którą Włosi znają jako polentę, a w niektórych regionach Słowacji nazywa się ją kukuričianka. Kaszę wsypujemy cienkim strumieniem do wrzącej, osolonej wody i gotujemy, stale mieszając, około 25 minut, aż zgęstnieje i zacznie odchodzić od ścianek garnka. Na wierzch nakładamy bryndzę, czyli słowacki ser owczy, oraz cebulę podsmażoną na smalcu i popijamy zsiadłym mlekiem. Wersję na słodko podajemy z masłem i cukrem, a do popicia — zwykłe mleko.